Het wetsvoorstel van het kabinet voorziet in een nieuw financieringsstelsel voor de kinderopvang. De huidige kinderopvangtoeslag wordt afgeschaft en vervangen door een hoge, inkomensonafhankelijke vergoeding voor de opvang van kinderen van werkende ouders. Deze vergoeding wordt als subsidie direct aan de kinderopvangorganisaties uitgekeerd op basis van het aantal gecontracteerde uren kinderopvang. Naar verwachting leidt het voorstel tot een vraagstijging van 23 procent. Met het voorstel komen de totale structurele uitgaven aan kinderopvang uit op ongeveer 9 miljard euro per jaar.

Dat is veel geld. Mede gelet op deze forse extra inzet van collectieve middelen, verdient volgens de raad met name het ontwikkelingsdoel meer aandacht bij de opzet en uitwerking van het nieuwe financieringsstelsel. In dat verband is zelfs ‘heroverweging van de arbeidseis op zijn plaats’.

Met de keuze voor de voorgestelde subsidieregeling is een discussie over de verenigbaarheid met Europese staatssteunregels onvermijdelijk, erkent ook de Raad van State. Het is daarom begrijpelijk dat het kabinet kinderopvang wil aanwijzen als dienst van algemeen economisch belang (DAEB). Maar de uitwerking daarvan is mogelijk onvoldoende voor Europa. Nieuw (of echt) overleg met de Europese Commissie is daarom nodig. Ook kan dan meer duidelijkheid worden verkregen over de ruimte die er is voor een meer op maat gesneden regeling, die ook voldoet aan de relevante Europeesrechtelijke kaders.

Verder merkt de raad op dat het wetsvoorstel, gelet op de verwachte sterke toename van de vraag naar kinderopvang, risico’s meebrengt voor de toegankelijkheid en beschikbaarheid van kinderopvang voor met name kwetsbare groepen ouders met de laagste inkomens. In dat licht is een knelpunt van de voorgestelde subsidieregeling dat die voor de overheid geen mogelijkheden bevat om gericht de ontwikkeling van het aanbod te kunnen stimuleren.

Tot slot vraagt de raad aandacht voor maatregelen om risico’s op verspilling en fraude als gevolg van het wetsvoorstel effectief tegen te gaan. En merkt zij op dat het voorstel verschillende vragen oproept over de toezichts- en handhavingsmogelijkheden. Dit geldt eveneens voor het ‘testen in de praktijk’. Hiervoor wordt te een korte periode van een jaar uitgetrokken, omdat in die periode mogelijk ook nog wetswijzigingen plaatsvinden.