Het IELS-onderzoek laat zien dat er grote absolute verschillen bestaan tussen Nederlandse vijfjarigen op het gebied van fundamenteel leren, executieve functies en sociaal-emotionele competenties, zowel in kennis als in vaardigheden. De onderzoekers vinden dit zorgelijk omdat ‘achterstanden in kennis en vaardigheden aan het begin van de onderwijsloopbaan vaak bepalend zijn voor de ontwikkeling van leerlingen in hun verdere onderwijsloopbaan en voor hun onderwijskansen’.

De onderzoekers benadrukken dat prestatieverschillen niet alleen door talent of inzet komen. Ook de opgroeiomgeving van de leerling speelt een rol. Zo beïnvloedt de sociaal-economische status (SES) van het gezin de kennis en vaardigheden van vijfjarigen. Een hogere SES-score leidt tot betere prestaties op alle domeinen. De sterkte van dit verband verschilt wel per domein.

Voor een goede start is toegang tot kinderopvang cruciaal, blijkt uit het onderzoek. Vrijwel alle onderzochte kinderen (95 procent) bezochten vanaf driejarige leeftijd de opvang. Kinderen die minimaal één dag per week gingen, scoren beter op beginnende geletterdheid, gecijferdheid en het beheersen van hun gedrag dan kinderen die thuisbleven. De onderzoekers benadrukken dat naast de toegang ook de intensiteit en kwaliteit van voorschoolse programma’s cruciaal zijn. 

In het IELS-onderzoek zijn de resultaten van Nederlandse vijfjarigen vergeleken met die uit Azerbeidzjan, België, Brazilië, Engeland, Malta, de Verenigde Arabische Emiraten en Zuid-Korea. Omdat het internationale gemiddelde op slechts een beperkt aantal landen is gebaseerd, manen de onderzoekers tot voorzichtigheid bij het interpreteren van de cijfers.

De onderzoekers vergelijken de Nederlandse scores met die van vijfjarigen uit Engeland, Malta en Vlaanderen. Nederlandse kinderen scoren hoger op fundamenteel leren dan Vlaamse kinderen. Ze scoren juist lager op executieve functies. De sociaal-emotionele competenties zijn gelijk. Vervolgonderzoek moet uitwijzen of deze verschillen standhouden na correctie voor kind- en omgevingsfactoren.

Onderzoekers adviseren om direct te kijken naar de achtergrond en thuissituatie van nieuwe leerlingen. Door vroegtijdig extra hulp te bieden, beginnen kinderen met gelijke kansen aan hun schoolloopbaan.